Ulfberht-zwaard
Dit bijna een meter lange zwaard heeft een handvat dat met zilver en messing is ingelegd en met dubbel vlechtwerk is versierd. In de kling is aan de ene kant de inscriptie +VLFBERHT+ aangebracht. Aan de andere staat een vlechtband met een koperen krukkenkruis. Het zwaard is volgens de techniek van het 'damasceren' gesmeed. Daarbij worden koolstofrijk en koolstofarm ijzer in lagen gecombineerd. Het zwaard was daardoor zowel hard als soepel, terwijl de versiering gelijk meegesmeed werd. Ulfberht is de naam van een belangrijke wapensmid , maar zwaarden met die signatuur werden ook na zijn dood nog gemaakt.
|
| 950-1000, Lith, l. 99,5 cm |
Dit bijna 1 meter lange ijzeren zwaard is afkomstig uit Lith en dateert uit de tweede helft van de 10de eeuw. Het bestaat uit een gevestknop, de angel van het handvat, de pareerstang en de kling. De gevestdelen zijn met zilver en messing ingelegd. De kling heeft aan beide zijden een ondiepe goot. Daarin is aan de voorzijde met torsiedamast de inscriptie +VLFBERHT.+ aangebracht. Op de achterzijde van de kling vinden we in de goot een in torsiedamast uitgevoerd onderbroken dubbel vlechtwerk, met als afsluiting aan de boven- en onderkant een dwarsbalk. Dit zwaard is volgens een zeer speciale techniek gesmeed, namelijk het damasceren.
Het ontstaan van damascering kwam voort uit de technische problemen die de grondstof ijzer met zich meebrengt. De slakken die het uit erts bereide ijzer bevatte, trachtte men te verwijderen door het ijzer herhaald te verhitten en te smeden. Aangezien ijzeren voorwerpen, en zeker zwaarden, zowel hard als taai moesten zijn, werden ze gesmeed uit afwisselend koolstofrijk en koolstofarm ijzer. Koolstofrijk ijzer is hard en broos, terwijl koolstofarm ijzer buigzaam en week is. Aangezien een zwaard zowel hard als buigzaam moest zijn, werden lagen koolstofrijk en koolstofarm ijzer aan elkaar gesmeed. Daarmee kreeg het zwaard een optimale samenstelling. Met deze smeedtechniek kon men niet alleen een goed product krijgen, maar bovendien voorwerpen decoreren. Twee of meer damaststaven kunnen aan elkaar geweld worden met gelijke of tegengestelde torsierichting. Door de kling te slijpen en te etsen werd het damastpatroon zichtbaar. Het toepassen van afwisselende lagen koolstofrijk en koolstofarm ijzer met het doel een versieringspatroon te verkrijgen, lijkt in de 3de eeuw ontwikkeld te zijn en loopt in de 10de en 11de eeuw ten einde.
Zwaarden met de naam 'VLFBERHT' komen veel voor. Ze zijn vooral bekend uit grafvelden in Scandinavië en de Baltische landen. Mogelijk is het beeld van de verspreiding enigszins vertekend, omdat in onze streken in de Karolingische tijd niet vaak meer bijgiften in de graven werden meegegeven. En dat zijn nu juist graven waarin we dergelijke voorwerpen kunnen verwachten, aangezien het ijzer van gebruikte, afgedankte zwaarden door de smid opnieuw gebruikt kon worden.
De naam 'Ulfberht' is van een belangrijke wapensmid. VLFBERHT-zwaarden werden ook na zijn dood nog gemaakt. Een aantal VLFBERHT-zwaarden is waarschijnlijk lange tijd in gebruik geweest. Zo vinden we op het zwaard van Lith midden in de vlechtbanden van de kling een met koper ingelegd krukkenkruis. Waarschijnlijk is dit er later aan toegevoegd om het wapen een christelijke allure te geven.
950-1000, Lith, l. 99,5 cm
Uit de Lek bij Wijk bij Duurstede werd in 1940 een ijzeren zwaard met een halfrond gevest opgebaggerd. Op dit zwaard is in een lichter gekleurd ijzer tussen de gedamasceerde versiering de inscriptie +ATALBALD+II aangebracht. Dit zwaard dateert uit het begin van de 10de eeuw. De naam 'Atalbald' slaat op de Utrechtse bisschop Adabold of Odilbold (866-899). Het is niet uitgesloten dat het zwaard in onze streken vervaardigd is. Op een zwaard uit Elst komt een andere naam voor: + HILTIPREHT + ('schitterend in de strijd'). Het voorwerp dateert uit de tweede helft van de 9de eeuw. De hier besproken zwaarden worden nogal eens Vikingzwaarden genoemd. In de meeste gevallen is toeschrijving van dergelijke zwaarden aan de Vikingen twijfelachtig of zelfs onmogelijk.
