Ganesha, de olifantgod

objectnummer	1403-1681
objectnaam	beeld
datering	eind 13e eeuw
materiaal	andesiet
afmetingen	154,1 cm, 2500kg
verwerving	1903 INSUL aankoop
geografische herkomst	Singasari
culturele herkomst	Indo-Javaans

Ganesha van Singasari behoort tot een groep beroemde Indonesische stenen beelden afkomstig van het tempelterrein candi Singasari. Er zijn ruines van verschillende tempels gevonden. Van een van die tempels was zoveel over dat hij gerestaureerd kon worden. Uit deze tempel komt dit beeld.

Indonesische tempels gewijd aan de hindoegod Shiva hebben door de eeuwen heen een vaste indeling. In de tempelkamer staat een beeld van de god Shiva zelf, of van zijn symbool, een fallus. In elk van de drie muren van de tempel bevindt zich aan de buitenkant een nis met een beeld: aan de noordkant van de godin Durga die de buffeldemon verslagen heeft. Aan de zuidkant van de leraar Agastya en in de nis aan de achterkant een beeld van de olifantkoppige god Ganesha. Ganesha van Singasari stond in de nis aan de oostkant van de tempel. De ingang lag op het westen.

Ganesha van Singasari heeft enkele uiterlijkheden die afwijken van andere Indonesische Ganesha's. In zijn rechterbovenhand houdt hij een bijl: in zijn linker een gebedssnoer. Bij andere Ganesha's is dat andersom. In zijn rechteronderhand houdt hij een schaaltje gemaakt van een mensenschedel, in zijn linker ook een en daaruit snoept hij met zijn slurf. In andere gevallen heeft hij zijn afgebroken slagtand in zijn rechteronderhand en een normaal schaaltje snoep in de linker. Hij zit op een kussen van schedels, het 'hoofdmotief' van zijn oorsieraden, armbanden, diadeem en heupkleed is een schedel. Een schedel met een maansikkel voorop in zijn haartooi komt vaker voor. Een kastekoord in de vorm van een slang is normaal voor Ganesha's. Op de gewone manier van zitten in de Indonesische beeldhouwkunst heeft hij zijn korte benen zo om zijn dikke buik geslagen, dat zijn voetzolen elkaar raken. Hier heeft hij het rechterbeen opgetrokken alsof hij zijn prachtig gemodelleerde mollige tenen met verzorgde nagels en grote teenringen extra onder onze aandacht wil brengen.

De hindoeïstische en boeddhistische beelden van het Singasari-terrein zijn afkomstig van verschillende tempels. Ze zijn groter dan de meeste Indonesische stenen beelden en van een fijner vulkanisch gesteente gemaakt. Ze zijn natuurlijker in de weergave van de lichaamsvormen en zeer gedetailleerd in het uitbeelden van de sieraden, de stof van de kleding en andere aspecten. Ze behoren tot de mooiste beelden die er in de Indonesische Klassieke Periode zijn voortgebracht. Ze dateren uit de 13de en 14de eeuw. In het begin van de 19de eeuw, toen er nog nauwelijks belangstelling bestond voor Indonesische oudheidkunde, heeft Niclaus Engelhardt, een Nederlands bestuursambtenaar en groot bewonderaar van deze reusachtige steensculpturen, er een aantal vanuit hun oorspronkelijke behuizing laten verslepen en in zijn tuin opgesteld. Korte tijd later, in 1819, liet hij ze naar Nederland verschepen. Ze werden in de voorloper van het Rijksmuseum voor Volkenkunde ondergebracht en vormen nog steeds het trotse bezit van dit museum.