Hacha in de vorm van een hoofd

objectnummer	2844-1
objectnaam	sculptuur ; bijl ; hacha
datering	4e-9e eeuw
materiaal	steen
afmetingen	15,5 x 9,5 cm
verwerving	1950 MIZUA aankoop
geografische herkomst	Mexico
culturele herkomst	Totonaca

Deze ceremoniële sculptuur wordt een hacha genoemd. De hacha behoort samen met de yugo en palma tot een groep van stenen attributen die met het Meso-Amerikaanse balspel ulama in verband wordt gebracht. De Spaanse benaming hacha betekent bijl en is een verwijzing naar de bijlvorm die veel hachas hebben.

Deze sculptuur stelt een menselijk hoofd voor met halfgesloten ogen en een platte neus. Op het voorhoofd is het haar in een knot samengebracht. In de oren zitten oorschijven. De hacha stelt vermoedelijk een trofeehoofd voor en verwijst naar de doodssymboliek en mensenoffers die met het balspel samenhingen.

Het balspel werd met een massief rubberen bal van drie kilo gespeeld. Om daar geen blessures aan over te houden moesten de deelnemers knieën, heupen en borst beschermen. De yugo heeft een U-vorm en werd op het middel gedragen. De hacha (een bijlvormig sierelement) en de palma (een palmvormig sierelement) werden mogelijk aan de yugo bevestigd. De wetenschap is het er niet over eens of deze voorwerpen daadwerkelijk tijdens het spel werden gebruikt of alleen een rol vervulden bij rituelen en ceremoniën. Uiteindelijk werden ze aan de overledenen meegegeven, wellicht om hen in staat te stellen in het hiernamaals het balspel te blijven spelen.