Lemen bouwsteen

objectnummer	5591-37
objectnaam	bouwmateriaal, bouwsteen
datering	voor 1940
materiaal	leem ; handgevormd ; zongedroogd
afmetingen
verwerving	1989 AFRIK aankoop
geografische herkomst	Djenne
culturele herkomst

De Malinese stad Djenné is een van de weinige steden in Afrika waar de traditionele bouwkunst bewaard is gebleven. De oudste huizen zijn enkele eeuwen oud. Karakteristiek zijn de grote lemen binnenplaatshuizen. Ze hebben twee verdiepingen en het ingangsportaal is meestal versierd met pilasters en een geveltableau in reliëf. Vrijwel ieder huis heeft een vestibule, binnenplaats, keuken, vrouwenvertrekken, mannenvertrekken, toilet, opslagruimtes, dakterras, en kamers voor de oudere jongens.

De huizen worden gebouwd door metselaars die georganiseerd zijn in een soort gilde, de barey-ton. Het bewaakt de kwaliteit van het bouwen en het voortbestaan van de Djenné bouwstijl. De metselaars maken hun bouwstenen zelf van leem, vermengd met mest, stro, kaf en water. Die laten zij drogen en uitharden in de zon. Bij het opbouwen van de muren brengen ze met hun blote handen natte leem als metselspecie aan. In de traditionele architectuur gebruiken de metselaars handgevormde, cilindrische bouwstenen, zogeheten djenné-ferey ('djenné-steen'). Muren die van dergelijke bouwstenen zijn gemetseld hebben weinig verband en zijn minder bestand tegen hoge druk. Huizen die gebouwd zijn met deze bouwstenen, hebben wat rondere vormen. Na de jaren dertig van de twintigste eeuw gaan de metselaars over op rechthoekige bouwstenen, die zij met behulp van houten mallen maken. Deze stenen worden toubabou-ferey genoemd, 'steen der blanken'. Hiermee kunnen exact in het lood staande muren worden gemaakt. De nieuwere huizen van Djenné zijn dan ook herkenbaar aan hun strakkere lijnen.

Leemarchitectuur is uiterst kwetsbaar. Achterstallig onderhoud bedreigt de monumenten van de stad. In samenwerking met dit museum heeft Mali voor dit wereldmonument van de UNESCO een groot restauratieproject opgezet dat liep van 1996 tot 2003.