Het heupbalspel 'Ulama' werd voor de komst van de Spanjaarden gespeeld in heel Meso-Amerika, de regio die het huidige Mexico, Belize, Guatemala, Honduras en El Salvador beslaat. De oudste sporen zijn te vinden bij de Olmeken en dateren van circa 1500 v.Chr. De Spaanse veroveraars verboden in de zestiende eeuw dit in hun ogen heidense spel. Helemaal verdween het echter nooit, en tegenwoordig wordt het vooral in het westen en noordwesten van Mexico weer veel gespeeld.

Er waren verschillende soorten balspelen in Meso-Amerika; ze hadden behalve een sportieve ook een religieuze betekenis. Het speelveld voerde symbolisch naar de onderwereld. Daar traden volgens de Maya twee halfgoddelijke broers in het krijt tegen de Heren van de Dood. Na hun overwinning op deze Heren brachten de broers de maïsgod tot leven, en daarmee begon de schepping.

Bij sommige speltypes werd met een massief rubberen bal van drie kilo gespeeld. Om daar geen kwetsuren aan over te houden moesten deelnemers knieën, heupen en borst beschermen. Op veel afbeeldingen is die bescherming duidelijk zichtbaar. De yugo heeft een U-vorm en werd op het middel gedragen. De hacha en de palma werden mogelijk aan de yugo bevestigd. De menselijke hoofden op de hachas verbeelden waarschijnlijk trofeeën. De wetenschap is het er niet over eens of deze voorwerpen daadwerkelijk tijdens het spel werden gebruikt of alleen een rol vervulden bij rituelen en ceremoniën. Uiteindelijk werden ze aan de overledenen meegegeven, wellicht om hen in staat te stellen het balspel te blijven spelen. In het Rijksmuseum voor Volkenkunde is een vitrine aan het balspel gewijd, waarin verschillende attributen van het spel worden getoond.

Een interessante (en bekroonde) website over het Meso-Amerikaanse balspel is te vinden op http://www.ballgame.org/