Dagelijks leven van de Dogon

Land- en tuinbouw

De Dogon zijn land- en tuinbouwers. De graansoorten gierst, sorghum en fonio zijn de belangrijkste ingrediënten voor het dagelijkse voedsel. De gierstebrij, to, wordt gegeten met een saus van de bladeren van de apenbroodboom (baobab). Het telen van uien voor de verkoop is zeer populair, vooral na de bouw van de eerste stuwdam in 1949. De tuintjes worden vaak op de kale rotsen bij de dammen aangelegd met aarde die soms van ver moet worden aangevoerd. Men verbouwt ook katoen, tabak, bonen en spaanse pepers. De grond wordt bemest met huisafval dat wordt verzameld op de binnenplaats van de erven.

Veeteelt wordt een steeds belangrijkere bron van inkomsten, ondanks de risico's van de periodieke droogtes. Hoewel er bijna geen wild meer is, blijft jagen van groot sociaal belang. In de regentijd wordt er gevist.

Gierstoogst in Tireli. Foto G. Lange 1985

Bierbrouwen

Bier is zeer belangrijk voor de Dogon. Bij bijna alle rituelen en feestelijke gelegenheden wordt bier gedronken. Het wordt door vrouwen gebrouwen van gierst die urenlang wordt gekookt in speciale potten voorzien van een dikke laag as vermengd met leem om doorbranden van de bodem te voorkomen. Het gisten wordt op gang gebracht door een biergistdrager in het kooksel te hangen. Dat is een vlechtwerk van vezels waarin oude gistcellen zitten. Gratis bier voor haar man gaat in een speciale, kleine pot. De rest verkoopt de vrouw vooral op de markt.

Biergistdrager 5677-91. Foto B. Grishaaver

Weven

Ondanks de grote hoeveelheden geïmporteerde industriële textiel en oude kleren blijven de Dogon gehecht aan hun traditionele indigo- of okerkleurige kleding. De verfsters en ververs behoren tot een ambachtelijke groep (leerbewerkers) die niet met buitenstaanders trouwen. Het spinnen van katoen is vrouwenwerk. Weven wordt alleen door mannen gedaan.

In het Dogongebied zijn de oudste textielen uit Afrika ten zuiden van de Sahara gevonden. Ze worden toegeschreven aan de Tellem, de voorgangers van de Dogon, en zijn te dateren vanaf de 11^e eeuw.

Dogon wever in Tireli. Foto F. Smits 1984

Het klassieke Dogonkostuum voor mannen bestaat uit een wijde tuniek, die wijder en langer wordt, naarmate een man ouder wordt. De zeer wijde broek wordt opgehouden door een koord ,vaak aangevuld met een leren gordel. Er bestaan verschillende soorten mutsen. De meest gebruikelijke is een 'Frygische' muts, die op verschillende manieren gedragen kan worden.
Vrouwen dragen een omslagdoek geverfd met indigo in fraaie patronen of met de hand geborduurd in felle kleuren.
Dekens worden voor veel doeleinden gebruikt, op bed maar ook om om te slaan als het koud is.

Smeden en leerbewerken

De Dogon kennen twee ambachtelijke groepen die niet met buitenstaanders trouwen: leerbewerkers en smeden. Smeden bewerken niet alleen metaal, maar maken ook de houten beelden. Zij zijn vermaard om hun geweren. Die worden afgevuurd bij het begrafenisritueel. Ook spelen zij een speciale rol in het sociale leven. Zij lossen geschillen op en voeren bepaalde genezingsrituelen uit. Vroeger maakten zij ijzer uit erts, tegenwoordig gebruiken ze afvalijzer. De kennis van het ijzersmelten is echter nog niet helemaal verdwenen.

Leerbewerkers maken veel verschillende voorwerpen. Fraai zijn de rijk versierde ruitertassen en paardentuigen.

Dogon smid aan het werk in Tireli. Foto G. Jansen 1983

Pottenbakken

Pottenbakken is meestal het werk van vrouwen. De klassieke techniek die al in de 13^e eeuw door de voorgangers van de Dogon, de Tellem, werd gebruikt, is de hamer-en-aambeeld-techniek met een stenen klopper en een oude maalsteen als aambeeld bekleed met een gevlochten matje. Zo ontstaan bolvormige potten met aan de buitenkant de indrukken van het matje. Deze techniek wordt niet overal gebruikt. De Dogon gebruiken zeventien verschillende typen aardewerk, elk voor een specifiek doel.

Vrouwen uit Tireli leggen de potten in een kuil om ze te bakken. Foto G. Jansen 1983

Tegenwoordig ziet men steeds meer aluminium en plastic bakken ter vervanging van het aardewerk.