Een wereldmonument in gevaar

Plaatsing op de Unesco-lijst betekent dat de nationale en internationale gemeenschap van mening is dat dit cultuurlandschap behouden moet blijven voor toekomstige generaties. Controle op naleving van de monumentenwet die dit grote gebied vrijwel zonder wegen moet beschermen is niet goed mogelijk.

Nog steeds wordt het cultureel erfgoed van de Dogon geroofd en versjacherd. Ook komt het voor dat hele dorpen verlaten worden. Vooral bovenaan de Falaise, waar geen water is en de leefomstandigheden zwaar zijn. De bewoners nemen al het hout mee en bouwen een nieuw dorp onderaan de rotswand. De lemen huizen van het oorspronkelijke dorp veranderen in ruïnes. Met deze materiële getuigen verdwijnt het verleden als inspiratiebron voor een nieuwe toekomst.

Het Rijksmuseum voor Volkenkunde werkt samen met het Nationale Museum van Mali en de Dogon-bevolking zelf om het cultureel erfgoed van de Dogon te bewaren voor het nageslacht. Zo hebben de beide musea, gefinancierd is door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, dagelijkse gebruiksvoorwerpen van de Dogon verzameld. Die worden bewaard in het Musée National in Bamako. Een nieuw samenwerkingsproject met de Mission Culturelle de Bandiagara beoogt enkele dorpen in het Dogongebied te behouden. Bijvoorbeeld door te helpen bij de aanleg van een waterleiding en de restauratie van een verlaten dorp als openluchtmuseum.

Ruïnes van het verlaten dorp Pa. Foto A. Schmidt 2004

Kunstroof

Elk Dogon dorp heeft minimaal één toguna, een mannenhuis bestaande uit een vrij lage open ruimte onder een monumentaal dak. Iedere wijk heeft meestal zijn eigen toguna. Hier bespreken de oudere mannen dorpsaangelegenheden en verrichten kleine ambachtelijke werkzaamheden. De houten palen die het dak steunen zijn versierd met houtsnijwerk, vaak in de vorm van mensfiguren. Net als de Dogon-beelden brengen die palen op de internationale kunstmarkt veel geld op. Daarom azen rovers op de palen. Toguna's worden afgebroken om de palen te bemachtigen. De inwoners van de dorpen moeten ze zelfs in beton gieten of ze van beeldhouwwerk ontdoen om ze tegen steeds brutalere dieven te beschermen. Veel van de toguna's die Italiaanse architecten in 1976 documenteerden, zijn inmiddels verdwenen.

Toguna van Kani Kombole. Foto A. Schmidt 2004