Dalvorming

Dalvorming

Als je een gebergte op een satellietfoto bekijkt, dan zie je meteen dat die wordt doorsneden door een systeem van dalen. Vanuit een hoofddal vertakken steeds kleiner wordende dalen zich naar de hoger gelegen gedeelten. Het struikvormige patroon dat zo ontstaat, valt vrijwel geheel samen met het afwateringssysteem van het gebergte. De beken uit de kleine dalen komen uit op riviertjes in de grotere dalen die uiteindelijk uit zullen monden in een grote rivier in het hoofddal. Bovendien vinden we, mits het gebergte hoog genoeg is, boven in de dalen vaak gletsjers.

Het is niet toevallig dat het systeem van dalen samenvalt met het riviersysteem. De gletsjers en de rivieren waden zich een weg naar beneden. Door de kracht van het water en de schurende werking van het ijs zijn uiteindelijk de dalen ontstaan.

Dalvorming

Dalvorming door gletsjers

In het hooggebergte vinden we in de hoger gelegen delen gletsjers. Gletsjers bewegen zich heel langzaam, maar de ijsmassa heeft een grote schurende kracht. Allerlei brokken steen die op een gletsjer zijn gevallen, worden meegenomen in het ijs. Daardoor werken gletsjers als reusachtige raspen die een dal uitschuren. Een gletsjer schuurt zowel materiaal van de bodem als van de zijwanden. Daardoor heeft een dal dat door een gletsjer is gevormd over het algemeen een U-vormige doorsnede.

Als je op vakantie in de Alpen bent, zul je regelmatig U-vormige dalen tegenkomen, terwijl de gletsjer pas kilometers verderop begint. In Schotland zijn zelfs U-vormige dalen, terwijl er helemaal geen gletsjers te vinden zijn. Dergelijke dalen zijn gevormd tijdens de ijstijden, toen de gletsjers veel verder reikten dan vandaag de dag.

Dalvorming door rivieren

Vooral in de bergen kan stromend water een enorme kracht ontwikkelen. Het klettert naar beneden en sleurt allemaal kleine deeltjes met zich mee. Rivieren kunnen zo zelfs in het hardste gesteente een geul uitslijpen. Hoe een rivier precies stroomt, hangt af van de ondergrond. Als een rivier van een harde ondergrond opeens een zachte laag tegenkomt, dan zal hij die zachte laag sneller afslijten. Zo kan hij een gat uitslijten en kan een waterval ontstaan. Een rivier snijdt als het ware als een mes door het landschap. Daardoor ontstaan V-vormige dalen, met de rivier op het diepste punt. Grotere rivieren in bergen verleggen vaak hun bedding. Zo ontstaan vlechtende of verwilderde rivieren. De dalen van dergelijke rivieren zijn vaak erg breed, doordat de rivier dan weer hier, dan weer daar stroomt. Zodra rivieren het laagland bereiken, verliezen ze veel van hun kracht. Naast erosie vindt dan ook afzetting van materiaal plaats.