Alfred Russell Wallace

Alfred Russell Wallace (1823-1913)

Wallace was een self-made bioloog. Op 25-jarige leeftijd vertrok hij naar Zuid-Amerika om planten en dieren te verzamelen. Tot 1852 hield hij zich daarmee bezig. Na een verblijf van twee jaar in Engeland vertrok hij voor een tocht van acht jaar door Indonesië. Hier ontwikkelde hij dezelfde ideeën als Darwin over evolutie door natuurlijke selectie, onafhankelijk van Darwin. De publicatie van zijn reisverhalen in Indonesië in 1869, genaamd The Malay Archipelago, was een enorme bestseller. Hoewel Indonesië door vooral Nederlandse inspanningen al redelijk bekend was, kwam Wallace in streken waar nog weinig of geen natuuronderzoekers waren geweest. Hij beschreef niet alleen planten en dieren, maar ook ziekten die hij opliep, onderhandelingen die hij moest voeren, en lokale gebruiken. In 1862 keerde hij terug naar Londen. Zijn naam als expert van de natuur in de Maleisische Archipel was voorgoed gevestigd. Hij overleed in 1913, 90 jaar oud.

Wallacea

Nog tijdens zijn verblijf in Indonesië schreef Wallace aan een andere beroemde Engelse natuuronderzoeker, Henry Bates, over het grote verschil tussen de fauna van Borneo en Sulawesi. Met Bates, die vooral bekend werd door zijn beschrijving van mimicry, had Wallace in Zuid-Amerika gereisd. Wallace zag een scheidslijn tussen enerzijds een Aziatische en anderzijds een Pacifische fauna. Later trok hij de lijn door naar het zuiden, tussen Bali en Lombok. Deze lijn werd bekend onder de naam Lijn van Wallace. Nog weer later, in 1910, verlegde Wallace de lijn naar het oosten, ten oosten van Sulawesi. Het gebied tussen de westelijke en de oostelijke lijn werd bekend als Wallacea.

Schuivende lijnen

Niet alle diergroepen reageren hetzelfde op barrières. Er zijn soorten die nooit verder zijn gekomen dan Borneo, Java of Bali, zoals tijgers. Andere hebben Sulawesi nog bereikt, maar zijn niet verder oostelijk gekomen. Evenzo zijn er oostelijke soorten die Sulawesi niet hebben gehaald, zoals de casuaris, en andere die nog wel Sulawesi konden bereiken, maar niet verder kwamen. Verschillende onderzoekers hebben daarom verschillende lijnen getrokken. Het blijkt nu dat de oorspronkelijke lijn van Wallace de contouren volgt van het Sundaplat, het continentale plat dat aan Azië vastzit. De meest oostelijke lijn, getrokken door ene Lydekker, volgt het Sahulplat, waar Australië deel van uitmaakt. Tijdens de ijstijden daalde de zeespiegel zeer sterk, zodat de eilanden op die twee platen met elkaar in verbinding kwamen te staan. Tussen de twee platen bleef echter een diepe zee bestaan. Hierin lagen Sulawesi, de Molukken en de Kleine Sunda-eilanden.

Wallacea meer dan een doorgangshuis

Hoewel Sulawesi elementen van een Aziatische en van een Australische fauna herbergt, is het meer dan een verzamelplaats of doortrekgebied voor elementen van verschillende soorten fauna. Vooral Sulawesi heeft een zeer bewogen en zeer oude geschiedenis als eiland. Het is zelfs opgebouwd uit meerdere eilanden. Door de langdurige isolatie hebben er zich verschillende endemen ontwikkeld, waarvan de verwantschap niet altijd duidelijk is. De bekendste voorbeelden zijn het hertzwijn en de anoa (een kleine buffel), maar endemisme is in alle diergroepen hoog.