De Adelaarsvaren

Een verwoede groeier

De Adelaarsvaren (Pteridium aquilinum) vormt van alle Europese varens de meest uitgestrekte vegetaties. Hij komt voor langs bossen, op verlaten akkers en extensief beweide grond. De bodem moet voedsel en kalkarm zijn, bij voorkeur zandgrond en zure leem. Verder heeft de adelaarsvaren veel licht en water nodig. De grote bladeren bereiken vaak een hoogte van 180 centimeter, en in lichte bossen kunnen ze, ondersteund door boomtakken, tot wel vier meter hoog worden. Met zijn lange wortelstokken is het een overblijvende plant, die sommige mensen vooral als moeilijk uit te roeien onkruid beschouwen.

Een verwoestende werking

De plant bevat blauwzuurverbindingen en andere stoffen die giftig zijn voor huisdieren. Ze wordt dan ook door koeien, schapen en konijnen gemeden. Desondanks zijn de ontrollende bladtoppen in Japan een populaire groente. Er zijn aanwijzingen dat de gifstoffen in deze varen bijdragen aan het vrij vaak voorkomen van maagkanker bij liefhebbers van deze delicatesse. In Engeland stelden onderzoekers een verband vast tussen maagkanker en de mate waarin men in zijn jeugd met deze varen in aanraking was gekomen. Deze personen hadden er dan wel niet van gegeten, maar de kankerverwekkende stoffen zouden via de sporen zijn opgenomen in hun lichaam. Ook in experimenten waarbij muizen sporen te eten kregen, bleek de Adelaarsvaren leukemie en maagkanker te veroorzaken.

Een magische mythe

De Nederlandse naam dankt de varen aan de rangschikking van de vaatbundels in de doorgesneden bladsteel. Zij vormen, met enige fantasie, een dubbele adelaar. Een ander folkloristisch element in de bouw van de varen bevindt zich in de dwars doorgesneden wortelstok. De vaatbundels vormen hier de letter C van Christus. Dit zou de reden zijn dat de plant door heksen wordt gemeden en dat schaapherders uit de middennerf van de varen kruisen maakten om hun kudden te beschermen tegen het kwaad.