Tam maken

Een dier zal in de meeste gevallen tam gemaakt moeten worden zodat mensen makkelijker met de dieren om kunnen gaan en werken. Dat maakt ook het fokken veel makkelijker. 

Er zijn ook uitzonderingen: honingbij, zijderups en rendier. De zijderups en de bij hebben hun gedrag niet aan de mens aangepast. Ze leven soms op een door de mens toegewezen plek: de bijenkorf. Bij de rendieren volgen mensen de kuddes rendieren in plaats van de kuddes te leiden. De mens heeft zich in dit geval juist aangepast aan het gedrag van het dier. De honingbij, de zijderups en het rendier zijn een bewijs dat een dier niet altijd tam hoeft te zijn om gedomesticeerd te worden genoemd. 

Bewust en onbewust tam maken

In het begin is de domesticatie van dieren waarschijnlijk onbewust gegaan. Dieren leefden bij de afvalhopen van mensen en profiteerden van hun etensresten. Ze pasten zich aan de leefomgeving van mensen aan en zijn op deze wijze tam geworden. Dit is waarschijnlijk zo gegaan bij dieren als de hond, het varken en de kip. Deze onbewuste domesticatie wordt ook wel zelfdomesticatie genoemd.

Op een gegeven moment kregen mensen inzicht in de eigenschappen van dieren. Ze zijn zich toen ook met de voortplanting van dieren gaan bezig houden.

Stappenplan

Domesticatie, tam maken en kweken van dieren en planten, verloopt overal volgens hetzelfde plan. Dit zogenaamde stappenplan bestaat over het algemeen uit de volgende vier stappen:

1. Selectie van de diersoort
   De aanwezigheid en functionaliteit is voor de selectie van een diersoort van belang. Het schaap is bijvoorbeeld geselecteerd voor de vacht als grondstof voor wol.
   
2. Introductie in de menselijke omgeving
   Een diersoort moet zich aan de nieuwe leefomgeving aanpassen. Mensen moeten zorgen voor een omgeving waarin een dier zich prettig voelt, omdat een dier zich onder de nieuwe omstandigheden moet kunnen voortplanten.
   
3. Het tam maken van het dier
   Het dier moet afhankelijk worden van de mens en een band met hem ontwikkelen. De dieren worden afhankelijk gemaakt door ze te bieden wat ze het meest nodig hebben: voedsel en bescherming.
   
4. Fokken en kweken
   Dit is de laatste stap van domesticatie: het fokken en kweken met geselecteerde indviduen om tot verschillende stamlijnen te komen en de verschillende functies te kunnen vervullen.

Domesticatie van planten

Mensen begrepen dat planten zich door zaad voortplanten en dat ze dus het zaad moesten verzamelen en uitstrooien. Voor domesticatie van planten zijn een aantal factoren van belang:

Een goede voedingsbodem; sommige planten kiemen bijvoorbeeld alleen in kalkrijke grond.

Een bepaald klimaat; planten leven bij een bepaalde temperatuur en luchtvochtigheid. Een plant uit een subtropisch klimaat groeit niet zomaar in het Nederlandse zeeklimaat.

Symbiose of andere samenlevingsvormen; sommige planten leven alleen in de aanwezigheid van een bepaalde andere plant of schimmel.