Twee belangrijke geologische uitgangspunten zijn (1) de hoge ouderdom van de aarde, en (2) de interpretatie van fossielen als resten of sporen van levensvormen die ooit werkelijk hebben geleefd.
De biologische uitgangspunten betreffen zaken als voortplanting, individuele variatie, erfelijkheid en de invloed van de leefomgeving. Evolutiebioloog Ernst Mayr heeft de denkstappen van Charles Darwin op een rijtje gezet tot onderstaand redeneerschema. Het schema maakt duidelijk welke waarnemingen Darwin deed en welke conclusies hij daaruit trok.