Te land, ter zee en in de lucht - samenvatting

KLEUR en VORM

Sommige dieren pronken in de paartijd met allerlei kleuren en vormen. De bedoeling hiervan is dat ze op vallen bij een mogelijk partner.
Om kleur en vorm als een effectieve versiermanier te gebruiken, zijn een aantal dingen belangrijk. Een dier moet over opvallende kleuren beschikken. Dat kan door het vrijkomen van pigmenten (kleurstoffen), die de huid of veren kleur geven.
Om deze kleuren te laten zien is het verder belangrijk dat het dier in een open omgeving met veel daglicht zijn kleuren of vormen tentoon spreidt. Zo kunnen zender en ontvanger elkaar goed kunnen zien.

 

Wat is kleur?

Kleur en vorm zien is een resultaat van het kunnen waarnemen van licht. Licht is straling met een bepaalde golflengte. Het witte (dag)licht bestaat uit alle kleuren van de regenboog.
Wanneer licht op voorwerpen schijnt, reflecteren ze lichtgolven in de kleur die ze hebben. Een rode vogel reflecteert het rode gedeelte van het witte licht; een blauwe vogel het blauwe gedeelte van het witte licht.

 

Hoe kun je kleuren zien?

Om lichtgolven waar te nemen is een visueel orgaan nodig: het oog. Lichtgolven komen het oog binnen via de iris en vallen uiteindelijk op het netvlies. In het netvlies zitten zintuigcellen die het signaal doorgeven aan de hersenen. Die maken van alle informatie uiteindelijk een geheel beeld.

Het netvlies bestaat uit twee soorten zintuigcellen: de staafjes en de kegeltjes.  De staafjes zijn voor het zien van vormen en grove details in grijstinten (een vogel met een kuifje). Met de kegeltjes kun je kleuren en details van voorwerpen waarnemen (een rode vogel met blauwe vleugels). Via de oogzenuw komt de informatie bij de hersenen en ontstaat een beeld: een rode vogel met een kuifje en blauwe vleugels.

 

Kleur en vorm als versiermanier op het land

Op het land zijn kleur en vorm een goede manier om een partner te lokken in een open omgeving met voldoende daglicht. Dieren die in een omgeving met minder licht leven, zoals in een donker bos, hebben veelal aangepaste kleuren die contrasteren met de omgeving. Ook gaan ze in sommige gevallen specifiek op zoek naar lichtplekken om hun kleuren beter te laten uitkomen.
Wanneer het zo donker is dat kleuren niet meer zichtbaar zijn, kunnen een aantal dieren door een chemische reactie ook zelf licht maken. Dit heet ook wel bioluminescentie.

Voorbeelden:

Vlinder maakt indruk met gekleurde vleugels

Vuurvlieg trekt aandacht met lichtsignalen

 

Kleur en vorm als versiermanier in het water

In het water kunnen dieren een partner met kleur en vorm lokken in een open omgeving met voldoende daglicht. In ondiep, helder water dringt voldoende licht door. Daar leven dan ook dieren met felle kleuren en opvallende patronen. In diep water of in troebel water met veel zand en algen zijn kleuren slecht of niet zichtbaar en werken niet als versiermanier. Wel kunnen sommige dieren door een chemische reactie zelf licht maken (bioluminescentie) om zo een partner te versieren.

Voorbeelden:

Zeekat tovert aantrekkelijke zebrastrepen tevoorschijn

Cypridina verleidt wijfje met een lichtje

 

Terug naar het overzicht