Grootte

Reuzenhaaien kunnen een maximumlengte bereiken van ongeveer 10 meter, bij een gewicht van zo'n 7500 kilo. Bij hun geboorte zijn de dieren al 1,5 meter lang. Op grond van de lengte schat Van Oijen de leeftijd van het bij Petten gestrande exemplaar op ongeveer 3 jaar.

Reuzenhaai.

Hoewel de naam anders doet vermoeden, is de reuzenhaai niet de grootste haai. Die eer komt toe aan de Walvishaai (Rhiniodon typus), ook een planktoneter, die met een lengte van 18 meter de grootste haai aller tijden genoemd kan worden.

Speelkameraad

De Reuzenhaai is voor mensen volstrekt ongevaarlijk en voor ervaren duikers zelfs een populaire speelkameraad. Het dier laat aanrakingen toe en duikers mogen soms zelfs een stukje meeliften, terwijl ze zich aan de rugvin vasthouden. Voor de krachtige staart moeten ze echter oppassen.

Langzame ontwikkeling

Reuzenhaaien groeien langzaam, maar kunnen wel een hoge leeftijd bereiken: ongeveer 50 jaar. Mannetjes worden tussen de 12 en 16 jaar geslachtsrijp, als ze een lengte hebben bereikt van minimaal 7 meter. Vrouwtjes zijn pas na 20 jaar vruchtbaar.

Trage voortplanting

Over de voortplantingsbiologie van de reuzenhaai is nog weinig bekend. Wel is zeker dat de soort zich traag voortplant. Ook schijnt de ontwikkeling van de jongen in de buik van de moeder in zeer langzaam tempo te verlopen en zo'n twee jaar in beslag te nemen. Reuzenhaaien krijgen maar weinig nakomelingen: één of  twee jongen per keer.

Planktoneter

Reuzenhaaien leven van plankton. Plankton is een verzamelnaam voor alle vrij in het water zwevende planten (groenalgen) en dieren (kreeftjes, kwalletjes, viseieren en -larven, enz.), met een lengte van maximaal 6 centimeter.

Plankton komt in bepaalde gebieden in dichte concentraties voor, bijna altijd direct onder het wateroppervlak. Zwemmend met open bek slokt de Reuzenhaai het planktonhoudende zeewater op. In de bek staan honderden haakvormige tandjes. Die hebben evenwel geen functie bij de jacht op voedsel, want plankton is te klein om met de tandjes te grijpen. De bek is daarom tevens uitgerust met een zeefapparaat. Het zeefapparaat bestaat uit duizenden haakvormige plaatjes die zijn vastgehecht aan de kieuwen. De plaatjes vormen een filter dat te vergelijken is met de baleinen van een baleinwalvis.

Als het opgeslokte water de kieuwbogen passeert, blijft het plankton er aan hangen. Hoe de Reuzenhaai het plankton vervolgens van de kieuwbogen afkrijgt en inslikt, is nog onbekend. Al zwemmend kan de Reuzenhaai vele kubieke meters water per uur filteren.

Het water dat langs de kieuwen stroomt, voorziet de haai tegelijkertijd van zuurstof. De dubbelfunctie van de kieuwen - ademen en voedsel verzamelen - is uniek in het vissenrijk.

Winterslaap

Bij Reuzenhaaien die 's winters worden gevangen zijn de zeefplaatjes verdwenen. Dieren die 's zomers worden gevangen hebben de zeefplaatjes wel. Kennelijk verliest de Reuzenhaai zijn zeefapparaat in de aanloop naar de winter. 's Winters is er immers bijna geen plankton voorhanden. In het voorjaar groeien de zeefplaatjes weer aan.

Sommige wetenschappers vermoeden dan ook dat de dieren in de winter ophouden met eten en diepe waterlagen opzoeken om daar een soort winterslaap te houden. Ze verbruiken in deze periode zo weinig mogelijk energie en wat ze echt nodig hebben aan energie halen ze uit hun bijzonder grote lever. Deze bedraagt ongeveer 25% van het totale lichaamsgewicht.

Voorloper leefde in Nederland

Zeefplaatjes van de Reuzenhaai worden in Nederland fossiel gevonden in zeeafzettingen die tussen de drie en tien miljoen jaar oud zijn.

Fossiel zeefplaatje (vergroot)                       zeefplaatje op ware grootte

Dergelijke vondsten, die onder meer zijn gedaan in de Miocene zanden van Langenboom in Noord-Brabant, bewijzen dat de voorloper van de reuzenhaai reeds in de oer-Noordzee rondzwom, temidden van andere haaien als Isurus hastalis - de voorloper van de Makreelhaai of Mako - en Carcharocles megalodon , de grootste roofhaai die ooit geleefd heeft (ongeveer 13 meter lang) en die mogelijk jacht op de Reuzenhaai maakte.



Bedreigd

De Reuzenhaai mag dan een vriendelijke reus zijn, het is wel een bedreigde vissoort. Er wordt veel op hem gejaagd, onder andere vanwege lever, vlees en vinnen. Omdat hij langzaam groeit, zich pas op latere leeftijd voortplant en maar weinig jongen krijgt, is hij heel gevoelig voor overbevissing. Het kan soms wel tientallen jaren duren voordat een populatie zich weer heeft hersteld. Het Wereld Natuur Fonds ijvert er dan ook voor om de Reuzenhaai op de lijst van bedreigde diersoorten te zetten, zodat hij meer bescherming geniet.