Fossiele kaak in ornament
Alice van Duijn, januari 2010
In Naturalis, het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Leiden, worden geregeld fossielen in gesteenten onderzocht en op naam gebracht. Toch keken we er wel even van op toen een museumbezoeker dit stenen ornament (zie foto) aan ons liet zien.
)
Op het eerste gezicht lijkt er met deze decoratieve steen weinig aan de hand. Maar als je goed kijkt, dan zie je in de bovenste rand de zijkant van een kies (omcirkeld). Bij het rode pijltje is ook nog eens een snijtand in doorsnede te herkennen.
Close-up van kies. Foto İ Naturalis
De kies is geen overblijfsel van een overmoedige steenvreter. Het is een plooikies van een planteneter. Sterker nog: bij het kantelen van het ornament kwam een compleet kaakdeel van een planteneter in beeld.
Fossiele kaak in ornament. De kiezen steken met hun kauwvlak en kroon in het gesteente. Ze zijn afgebroken bij de aanzet van de wortels. De rode pijl aan de rechterkant wijst een gat aan waar de achterste kies heeft gezeten. Links van het rijtje kiezen rest nog een smal stuk kaakbot. Foto İ Naturalis
)
Volgens onze paleontologen is het een onderkaak van een hert of primitief rund. De kaak zit ingekapseld in zoetwaterkalk (travertijn) dat bij een thermische zoetwaterbron is afgezet. Zodra het hete en met kalk verzadigde bronwater bovengronds komt, koelt het af en slaat de kalk neer in kleine bekkens. Zo kunnen door de tijd heen fijngelaagde afzettingen van zoetwaterkalk ontstaan. Zulke afzettingen zijn onder meer bekend van Italië (Tivoli), Duitsland en Turkije.
De botten van dieren die bij zo'n thermische bron zijn doodgegaan, raken langzaam maar zeker in de kalk verpakt. Dat is natuurlijk een zeer langdurig proces. Naar schatting is de fossiele kaak in dit ornament dan ook tussen de vijf en tien miljoen jaar oud.
Links:
Artikel over calciet / geologievannederland.nl
Vragen stellen aan Naturalis
